भारतीय राज्यघटनेचे सुलेखनकार - प्रेमबिहारी नारायण रायजादा.
आपल्यापैकी बर्याचजणांना माहित नाही की भारताची राज्यघटना हातांनी लिहिलेली आहे.
संपूर्ण संविधान लिहिण्यासाठी कोणतेही साधन वापरले गेले नाही.
दिल्लीतील रहिवासी प्रेमबिहारी नारायण रायजादा यांनी स्वत: च्या हातांनी हा संपूर्ण ग्रंथ संपूर्ण संविधान लिहिलेे आहे .
प्रेम बिहारी हे त्या काळातील प्रसिद्ध सुलेखन लेखक होते. त्याचा जन्म १ डिसेंबर १९०१ रोजी दिल्ली येेथे प्रसिद्ध लेखन संशोधकांच्या कुटुंबात झाला. तरुण वयातच त्याने त्याचे आईवडील गमावले. ते आजोबा राम प्रसाद सक्सेना आणि काका चतुर बिहारी नारायण सक्सेना यांच्या समवेत राहत. त्याचे आजोबा राम प्रसाद हे सुलेखक होते. ते पर्शियन व इंग्रजी भाषेचा अभ्यासू होते. त्यांनी इंग्रजी सरकारच्या उच्चपदस्थ अधिकााऱ्यांनाां पर्शियन भाषेचे शिक्षण दिले.
आजोबा रामप्रसाद सक्ससेना त्यांना लिखाणातून लहानपणापासूनच प्रेमबिहारीना साकारण्यासाठी कॅलिग्राफी कला शिकवत असत. इयत्ता पहिलीनंतर. स्टीफन कॉलेज, दिल्ली येेेेथे प्रेम बिहारी यांनी आजोबांकडून शिकलेल्या सुलेखन कलेचा सराव करण्यास सुरुवात केली. हळूहळू त्याचे नाव सुंदर लिखाणांकरिता चोहोबाजूने पसरू लागले. घटना छपाईसाठी तयार झाल्यावर तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी प्रेमबिहारी बोलावले. नेहरूूूूनां प्रिंटऐवजी हस्तलिखित कॅलिग्राफीमध्ये संविधान लिहिलेले हवे होते.
म्हणूनच त्याने प्रेम बिहारी बोलावले.. प्रेम बिहारी त्यांच्याकडे गेल्यानंतर पंं.नेहरूजींनी त्यांना घटनेस इटेलिक शैलीत हस्ताक्षर करण्यास सांगितले आणि त्यांनी कोणती फी घ्यावी असे विचारले.
प्रेम बिहारी नेहरूजींना सांगितले “एक पैसाही नाही. देवाच्या कृपेने माझ्याकडे सर्व गोष्टी आहेत आणि मी माझ्या आयुष्यात आनंदी आहे. "असे बोलल्यानंतर त्यांनी नेहरूजींना विनंती केली की" माझी एक इच्छा आहे , प्रत्येक पानावर मी माझे नाव लिहीन आणि शेवटच्या पानावर मी माझे नाव माझ्या आजोबांच्या नावासमवेत लिहीन. " पं.नेहरूजींनी त्यांची विनंती मान्य केली. हे संविधान लिहिण्यासाठी त्यांना घर देण्यात आले होते. तिथे बसून प्रेमजींनी संपूर्ण घटनेचे हस्तलिखित लिहिले.
लिखाण सुरू करण्यापूर्वी, पं.नेहरूजींच्या आदेशानुसार प्रेम बिहारी नारायण २९ नोव्हेंबर १९४९ रोजी भारताचे तत्कालीन अध्यक्ष श्री राजेंद्र प्रसाद यांच्यासमवेत शाांतीनिकेतन येथे आले. त्यांनी प्रख्यात चित्रकार नंदालाल बासु यांच्याशी चर्चा केली आणि पानाच्या प्रेम बिहारीच्या कोणत्या भागावर लिहायचे आणि नंदालाल बसू पानाच्या उर्वरित रिक्त भागाची सजावट करतात हे ठरविले.
नंदलाल बोस आणि त्यांच्या काही विद्यार्थ्यांनी शाांतीनिकेतनमधील निर्दोष प्रतिमांनी ही पोकळी भरून काढली. मोहेनजो-दारोची मुद्रा, रामयाण, महाभारत, गौतमबुद्धांचे जीवन, सम्राट अशोकानेे बौद्ध धर्माची घेतलेली दीक्षा , विक्रामादित्यची बैठक, सम्राट अकबर व मुघल साम्राज्य, महारानी लक्ष्मीबाई, टिपू सुलतान, गांधीजींची चळवळ, नेताजी सुभाष चंद्र बोस व रुपकचित्रेे या सर्वांचा समावेश आहे. त्यांचे रेखाचित्र दागिने.
एकूणच हे भारताच्या इतिहासाचे आणि भौगोलिक चित्रांचे प्रतिनिधित्व करीत आहे. घटनेतील मजकूर आणि परिच्छेदांनुसार त्यांनी चित्रे अतिशय विचारपूर्वक रंगविली.
प्रेम बिहारी यांना भारतीय संविधानाचे सुलेखन लिहिण्यासाठी ४३२ पेनांची आवश्यकता होती आणि त्यांनी ३०३ नीब याकरिता वापरल्या . निबांना इंग्लंड आणि चेकोस्लोवाकियामधून आणले गेले. त्यांनी भारतीय संविधान मंडळाच्या एका खोलीत संपूर्ण घटनेचे हस्तलिखित सहा महिने ठेवले. संविधान लिहिण्यासाठी २५१ पानांच्या चर्मपत्र कागदाचा वापर करावा लागला. घटनेचे वजन ३ किलो ६५० ग्रॅम आहे. घटना २२ इंच लांबी आणि १६ इंच रुंद आहे.
१ फेब्रुवारी, १९८६ रोजी प्रेम बिहारी यांचे निधन झाले. भारतीय राज्यघटनेचे मूळ पुस्तक आता संसद भवन, दिल्लीच्या ग्रंथालयात जतन केले गेले आहे. नंतर, देहरादून मधील भारतीय सर्वेक्षणांच्या देखरेखीखाली काही पुस्तके छापण्यात आली आहेेत.
मिलिंद आरोलकर.
